Spor Coğrafyası Açısından Gaziantep – Dr. Uğurcan Ayik

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi bünyesinde bulunan Gazikültür A.Ş., Dr. Uğurcan Ayik tarafından kaleme alınan Spor Coğrafyası Açısından Gaziantep adlı elektronik kitabı yayımladı. Gazikültür A.Ş. Genel Müdürü Prof. Dr. Halil İbrahim Yakar kitap hakkında şu açıklamalarda bulundu:

“Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Sayın Fatma Şahin’in talimatları, Gazikültür A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Sayın Hakan Tanrıöver’in teklifleri ve Gazikültür A.Ş. Genel Müdürü Prof. Dr. Halil İbrahim Yakar’ın koordinasyonunda meydana getirilen çalışma, Gaziantep’in spor tarihini ve kültürünü spor coğrafyası bağlamında ele almaktadır. Kitap, özellikle de, Gaziantep’e özgü olan geleneksel sporlarımızdan Aşırtmalı Aba Güreşi de dahil çeşitli modern sporların şehrimizdeki durumunu ortaya koymaktadır.

Sporun doğuşu ve gelişimi, insanlığın tarihsel süreç içerisinde doğadaki hayatta kalma çabasıyla yakından ilişkilidir. İnsanların hayatta kalma mücadelesinde temel vücut hareketleri önemli faktörlerin başında gelmektedir. Hareketlerin yapısını ise hayvanlarla, doğayla, diğer insanlarla kurulan ilişkiler ile birlikte özellikle de coğrafi etkenlerin biçimlendirdiği yaşam tarzı belirlemiştir. Örneğin göçebe yaşam biçiminin baskın karakteri insanların temel bazı hareketlerde uzmanlaşmasının zorunluluğunu da doğurmuştur. At binme, ok atma, at üzerinde ok atma, mızrak ve cirit göçebe toplumların uzmanlaşma gerektiren faaliyetlerinin başında gelir. Netice itibarıyla sporun ortaya çıkışının ve gelişiminin fiziki çevre şartlarıyla beraber toplumların evrimsel süreciyle de yakından ilişkili olduğu söylenebilir.

Tarihi süreç içerisinde Türkler de coğrafi etkenlere bağlı olarak spor faaliyetleri ile iç içe bir yaşam sürmüşlerdir. Hun, Uygur, Göktürk, Selçuklu, Osmanlı İmparatorluğu olmak üzere yaklaşık 6.000 yıllık bir tarihi barındıran bu süreçte, Türklerde spor çoğu zaman savaşa hazır olmak için bir araç olarak kullanılmıştır. İlk Türklerden kalan birçok kabartmadaki ifadeler ise Türklerin olimpik şölenlerinin en canlı tanıklarıdır. Aradan geçen 6.000 yıllık sürede avcılık, atıcılık, binicilik, kılıç, okçuluk, güreş, atlama, cirit, futbol gibi spor dallarında Türklerin başarılı bir performans gösterdikleri bilinmektedir.

Türklerde kuşkusuz bu tarihsellik içinde ata sporu haline gelmiş spor faaliyetlerinde öne çıkanı güreştir. Pehlivanlık kavramı Türklerde mertlik ve yiğitlikle eş anlamlı tutulduğu için güreşin diğer spor branşlarından ayrılan daha özel bir yeri bulunmaktadır. Bunun bir yansıması olarak Osmanlı’daki pehlivan tekkeleri güreşe verilen önemin bir göstergesidir. Günümüzdeki Türk güreşçileri ise geçmişten aldığı bu mirasla gerek olimpiyatlar gerekse de diğer uluslararası müsabakalarda Türkiye’yi başarıyla temsil etmektedirler.

Gaziantep, hem geçmişten günümüze taşıdığı spor kültürü hem de günümüzde Türkiye’de en çok lisanslı sporcuya sahip şehirlerden birisi olması bakımından aslında bir spor şehridir. Şehrimizin bu özelliğinin farkında olan Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, 2019 yılında Gençlik ve Spor Bakanlığı ve diğer kamu kurumlarının desteğiyle “Spor Şehri Gaziantep” adlı projeyi başlatmıştır. Bu projenin sonuçlarını da içeren kitap, Gaziantep’te faaliyete geçirilen yüksek kapasiteli spor tesislerinin şehre katkılarını da ortaya koymaktadır.

Elinizdeki çalışma Spor Coğrafyası disiplini çerçevesinde Gaziantep’teki spor mekânları ve kültürünü ele almaktadır. Kitap, üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm iki kısımdan oluşmaktadır. İlk kısımda Spor Coğrafyasına dair literatür tartışılmaktadır. Özellikle son 30-40 yılda Spor Coğrafyası çalışmalarının coğrafi araştırmalarda artan rolü, farklı bilim dallarının bu araştırma alanına yaptığı katkılar bu kısmın ana hatlarını oluşturmaktadır. Birinci bölümün ikinci kısmı ise Gaziantep’e ayrılmıştır. Bu kısım yerleşim tarihi M.Ö. 5000’li yıllara kadar uzanan Gaziantep’teki yerleşmenin gelişimiyle başlayıp, kent için yapılan planlarla devam etmektedir. İkinci bölüm Gaziantep tarihinde önemli bir yere sahip olan aba güreşi ve futbola ayrılmıştır. Her iki sporun tarihsel süreçteki gelişimi şahıslar ve önemli olaylar çerçevesinde okuyucuya en yalın haliyle aktarılmaya çalışılmıştır. Bu bölüm bünyesinde daha önce hiç yapılmamış olan aba güreşçilerimizin envanterine dair de okuyucuya bilgiler sunmaktadır. Üçüncü bölüm Gaziantep’teki sporun mekânsallığına ayrılmıştır. Spor mekânlarının ve sporcuların ilçelere, mahallelere göre dağılışı en küçük ayrıntısıyla okuyucuya sunulmuştur. Bu bölümün sonunda ise Gaziantep’in spor envanterine uygun olarak spor mekânlarımız aktarılmıştır.

168 sayfadan oluşan kitap, iki yıllık saha ve kaynak araştırmaları sonucunda oluşmuştur. Çalışma sonucunda birçok alanda taşıdığı potansiyeli somut hale getirebilen Gaziantep’in spor bakımından da taşıdığı potansiyel ortaya konmuştur. Özellikle son yıllarda şehirde spora dair yapılan yatırımlar sonucunda spor mekânlarının görünürlüğünün arttığı tespit edilmiştir.

Gazikültür Yayınları arasında elektronik olarak yayımlanan kitaba ücretsiz bir şekilde www.gazikulturas.net sitesi üzerinden ulaşabilirsiniz.”